Σωματογνωσία -Φύλλα εργασίας και εποπτικό υλικό

πηγη

 

Προτεινόμενες ασκήσεις:

• δείχνουμε και ονομάζουμε πάνω μας και πάνω στο παιδί το κεφάλι , τα μαλλιά, την μύτη , τα αυτιά και ότι άλλο βρίσκεται σε αυτό, και λέμε λίγα λόγια για το τι κάνει το κάθε ένα από αυτά
• επαναλαμβάνουμε το ίδιο για τα άνω άκρα ( χέρι, ώμος, αγκώνας, καρπός, δάχτυλα ) ,τα κάτω άκρα ( πόδι, γόνατο, πέλμα, δάχτυλα )  και τον κορμό ( κοιλιά, πλάτη κτλ )
• έπειτα δείχνουμε τα μέρη του σώματος σε μία κούκλα
• καθόμαστε μπροστά από έναν καθρέφτη και ζητάμε από το παιδί να μας δείξει το χέρι, την πλάτη, τα μαλλιά κτλ\
• ξεφυλλίζοντας ένα περιοδικό ή ένα άλμπουμ με φωτογραφίες δείχνουμε σε ανθρώπους που συναντάμε τα μέρη του σώματός τους
• φτιάχνουμε παζλ με ανθρώπινες φιγούρες
• φτιάχνουμε ένα ανθρωπάκι σε χαρτί στο ποίο θα λείπει κάτι πχ τα μάτια και το παιδί πρέπει να το βρει και να το συμπληρώσει
• κλείνουμε τα μάτια του παιδιού με ένα μαντήλι και πρέπει κάθε φορά να λέει που τον ακουμπήσαμε με το μαγικό ραβδάκι μας
• βρίσκουμε τα διπλά μέρη του σώματός μας ( πχ μάτια, αυτιά, γόνατα, χέρια κτλ)
• τραγουδάμε το παιδικό τραγουδάκι ” χαρωπά τα δυό μου χέρια να χτυπώ ” , και κάνουμε τις ανάλογες κινήσεις
• φτιάχνουμε ανθρωπάκια είτε με χαρτί και μαρκαδόρους είτε με πλαστελίνη
• χρησιμοποιούμε ένα μαγικό ραβδάκι το οποίο πρέπει να αγγίξει το κατάλληλο σημείο για να περάσει πχ ο πονοκέφαλος, ο πονόδοντος κτλ

 Εκπαιδευτικό και εποπτικό υλικό

Σωματογνωσία-Καρτέλες

Τα μέρη του σώματος 1

Τα μέρη του σώματος 2

Προσωπική φροντίδα και υγιεινή

Εξερευνώντας το ανθρώπινο σώμα

Παιχνίδι με το πρόσωπο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΗΓΗ

Συναισθηματική αγωγή - Πλούσιο Υλικό

πηγη

Εξαιρετικό Υλικό για συναισθηματική αγωγή

 Φατσούλες με τα συναισθήματα

Τραγούδια συναισθηματικής αγωγής

Παιχνίδι με τα συναισθήματα

Παιχνίδια γνωριμίας, εμπιστοσύνης και συνεργασίας 1

Φύλλα εργασίας για τη συναισθηματική αγωγή 1

Φύλλα εργασίας για τη συναισθηματική αγωγή 2

Φύλλο εργασίας 1

Φύλλο εργασίας 2

Φύλλο εργασίας 3

Φύλλο εργασίας 4

Φύλλο εργασίας 5

Φύλλο εργασίας 6

Φύλλο εργασίας 7

Φύλλο εργασίας 8

Φύλλο εργασίας 9

Πηγη

Κοινωνικές Ιστορίες & Οδηγός Εκπαιδευτικού για την ανάπτυξη δεξιοτήτων σε παιδιά

πηγη

Aνάπτυξη κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων, δεξιοτήτων ζωής και αυτόνομης διαβίωσης για μαθητές με αναπηρία μέσω Κοινωνικών Ιστοριών και οδηγός Eκπαιδευτικού.

Οδηγός εκπαιδευτικού

1. Εικόνα του Εαυτού (Η ζωή μου στο σχολείο)

2. Εικόνα του Εαυτού 

3. Αισθήσεις και Σώμα

Υλικό PECS

πηγη

 

Δείγματα

• Πλάνο μαθήματος: Κερδίζοντας την βλεματική επαφή
• Πλάνο μαθήματος: Περπατώντας στον διάδρομο
• Δείγματα Εικόνων Pics for PECS
• PECS Επίπεδο 2: Υλικό για τα μαθήματα προσδιορισμών και σχολιασμού
• Συμβουλές για Επικοινωνία καθ’ όλη την Ημέρα
• Πλάνο Μαθήματος: Φτιάχνοντας Κέικ
• Εικόνες για κέικ
• Δραστηριότητα με κυβάκια
• Εικόνες κυβάκια

Μπορείτε να δείτε περισσότερο υλικό στη σελίδα https://pecs-greece.com 

Πηγη

Υλικό : Εκπαιδευτικοί φάκελοι έχοντας υπόψη την φιλοσοφία του TEACCH

πηγη

Οι εκπαιδευτικοί φάκελοι που παρουσιάζονται έχουν δημιουργηθεί έχοντας υπόψη την φιλοσοφία του TEACCH (Treatment and Εducation of Autisticand Communication Handicapped Children) (μεταφράζεται «Θεραπεία και Εκπαίδευση Παιδιών με Αυτισμό και Διαταραχές Επικοινωνίας») που αφορά στο δομημένο περιβάλλον της σχολικής τάξης για παιδιά που βρίσκονται ή πιθανόν να έχουν στοιχεία από το φάσμα του αυτισμού αλλά και στον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν τα παιδιά αυτά. 

 

Με Νου και Φαντασία- Εκπαιδευτικοί φάκελοι TEACCH

Υλικό 

Πηγη

Παραμύθια με θέμα τον αυτισμό

πηγη

 Δεν είμαι τέρας, σου λέω!

«Μπορείς, σε παρακαλώ, να κρατήσεις τον Αγάπιο για είκοσι μέρες;» μου είπε ο γείτονάς μου ο Λάζαρος. «Να και οι οδηγίες». Πήρα τις οδηγίες και τις έβαλα στην τσέπη του τζιν μου. «Θέλω οδηγίες για να προσέξω ένα παιδί;» είπα από μέσα μου.

Αυτή είναι η αρχή της ιστορίας ενός ιδιαίτερου παιδιού, του Αγάπιου. Στον Αγάπιο δεν αρέσουν οι εκπλήξεις, η φασαρία. Τον ενοχλούν ορισμένοι ήχοι και μπορεί το ρύζι που του μαγείρεψες να του μυρίζει ψάρι. Μπορεί να αλλάξει θέση γιατί μια αχτίνα του ήλιου πέφτει στα μάτια του. Δεν του αρέσει ο πολύς κόσμος, προτιμά να παίζει μόνος στο δωμάτιό του και θυμώνει συχνά όταν κάτι αλλάξει στο πρόγραμμά του. Δε σε καταλαβαίνει όταν μιλάς με μεταφορές. Ξέρει όλους τους φίλους του μπαμπά του, αλλά αυτός δεν έχει φίλους, μιλάει ασταμάτητα, του αρέσει η τακτοποίηση, γνωρίζει πολλά πράγματα, και κάτι που ίσως
οι περισσότεροι δε γνωρίζουν, πως «ο δενδρόβιος μυρμηγκοφάγος ονομάζεται και ταμάντουα η τετραδάχτυλος!».

Ένα βιβλίο που εισάγει τον αναγνώστη στον κόσμο των παιδιών με σύνδρομο Άσπεργκερ.

Όλες μου οι ρίγες

Μια απλή αλλά αποτελεσματική ιστορία για την κατανόηση της ιδιαιτερότητας των παιδιών που ανήκουν στο φάσμα του αυτισμού.

Το ταξίδι αυτογνωσίας του Ζέιν, μιας νεαρής ζέβρα με αυτισμό, που αγωνιά για το πώς βλέπουν οι γύρω του την «ξεχωριστή» του ρίγα και μαθαίνει με τη βοήθεια της μητέρας του να είναι υπερήφανος για κάθε μοναδικό του χαρακτηριστικό.

Περιλαμβάνονται Οδηγός ανάγνωσης, με πρόσθετες πληροφορίες για τις διαταραχές του αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ), και Σημείωμα για γονείς και εκπαιδευτικούς με συμβουλές σχετικά με δομές στήριξης.

Έλα τώρα, τελείωνε!

Κάθε πρωί, όταν ξυπνάω, μου αρέσει να μετράω τα τρένα που περνούν από τη γέφυρα. Καμιά φορά κάποιο τρένο δεν έρχεται στην ώρα του, κι αυτό με στενοχωρεί πολύ. Κάθομαι και το περιμένω μέχρι να έρθει… Η μαμά μου τότε μου φωνάζει: Άλεξ! Άλεξ! Κάνε γρήγορα, θ’ αργήσεις! Έλα τώρα, τελείωνε!

Με λένε Άλεξ και είμαι δέκα χρονών, πέντε μηνών και εφτά ημερών… Αν ενδιαφέρεσαι να μάθεις για μένα, διάβασε παρακάτω.

Η Δανάη, μια νεαρή Ελληνίδα ψυχολόγος, βοηθάει παιδιά και εφήβους που έχουν αυτισμό σε ένα ειδικό κέντρο.

Με ειλικρίνεια και με το δικό του χαρακτηριστικό τρόπο ο Άλεξ, το χαρισματικό παιδί με αυτισμό με το οποίο η Δανάη συνεργάζεται, μας αφηγείται τις κοινές συναρπαστικές εμπειρίες τους, αλλά, έμμεσα, και τις σοβαρές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν και οι δύο.

Γραμμένο με τρυφερότητα, χιούμορ, πρόθεση αφυπνιστική, αλλά και διάθεση εξομολογητική απέναντι στον αναγνώστη, το βιβλίο βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα. Στις τελευταίες σελίδες του υπάρχουν επεξηγηματικά σχόλια και ερωτήσεις για να ξανασκεφτούμε, μικροί και μεγάλοι, την ιστορία.

Μια λογοτεχνική αφήγηση και ταυτόχρονα ένα βιβλίο γνώσεων, που δείχνει στον αναγνώστη πολλά πράγματα για τη ζωή και την τέχνη, ίσως και για την ίδια την τέχνη της ζωής!

Ο κολλητός μου έχει Άσπεργκερ. Ε και;

Αν µια µέρα ο κολλητός σου σού έλεγε ότι έχει γεννηθεί µε Άσπεργκερ, τι θα σκεφτόσουν; Α) Τι είναι αυτό; Β) Ε, και; Πάντως ο Αλέξης, ο κολλητός του Φίλιππου, δεν είχε ιδέα. Ή µάλλον είχε. Την τελείως λάθος! Γιατί ο Φίλιππος ούτε περίεργη φάτσα έχει τελικά ούτε σαλεµένο µυαλό όπως νοµίζουν πολλοί. Έτσι, όταν θα γνωρίσουν τον Λεωνίδα όλα θα κυλήσουν πιο εύκολα, σαν ένα παιχνίδι στην αλάνα της γειτονιάς. Μια παρέα εφήβων και µια υπόσχεση. Μια ιδέα κι ένα σχέδιο. Ένας δάσκαλος και οι µυστικοί του εξερευνητές. Όλοι µαζί. Ενωµένοι. Κι ο σχολικός ρατσισµός µόνος του. Τιµωρία. Έξω από την τάξη. Έξω από τα σχολεία. Για να έρθει µια µέρα που όλοι θα σκέφτονται: «Ο κολλητός µου έχει Άσπεργκερ. Ε, και;»

Το αυγό

Ο Βίκτωρας είναι ένα λιγουλάκι περίεργο παιδί… Δε μιλάει σχεδόν καθόλου, αποφεύγει να κοιτάει τους περισσότερους ανθρώπους στα μάτια, δεν κάνει εύκολα φίλους και το πιο μυστήριο; του αρέσει να στριφογυρνάει ένα κομμάτι σπάγκου στον αέρα για ώρες! Κι όλα αυτά γιατί ο Βίκτωρας τυχαίνει να ζει σε ένα μεγάλο άσπρο Αυγό με σκληρό, πολύ σκληρό τσόφλι! Τι συμβαίνει λοιπόν μέσα σ’ αυτό το μυστήριο Αυγό;

Σε ποιους ανθρώπους και σε ποια πράγματα ο Βίκτωρας δίνει την άδεια να μπαινοβγαίνουν και ποιους αφήνει απέξω; Πώς η δασκάλα Ελβίρα καταφέρνει να ανοίγει χαραμάδες στο σκληρό τσόφλι, χωρίς καν να διαθέτει το σούπερ τρυπάνι; Και πάνω, απ’ όλα, τι θα συμβεί, αν ανοιχτούν πολλές πολλές χαραμάδες;

Ένα βιβλίο-γνωριμία με το φαινόμενο του αυτισμού ανάμεσα στα παραμύθια με θέμα τον αυτισμό που ξεχωρίσαμε!

Το μουσείο των αποξηραμένων συναισθημάτων

Η Νεφέλη βρίσκεται για ακόμη μία φορά σε καινούριο σχολείο. Αισθάνεται ότι δεν ανήκει πουθενά, ούτε σε κάποια παρέα ούτε σε κάποιο τόπο. Νιώθει τα χρώματα της σκέψης της να εξαφανίζονται σιγά σιγά… λες και έχει τρυπώσει στο κεφάλι της μια χρωμοπαγίδα που τα αιχμαλωτίζει. Μόνη της παρηγοριά η Ταβούλα Ρασά, μια φίλη διαφορετική απ’ όλες τις άλλες.

Ο Ίωνας είναι ο πιο παράξενος έφηβος του σχολείου. Την ώρα που οι συμμαθητές του ανταλλάσσουν I <3 U στο facebook, εκείνος βλέπει εξισώσεις με μιγαδικούς αριθμούς, τις οποίες προσπαθεί να λύσει. «Μικρό σοφό» τον αποκαλούν οι δάσκαλοι, «Μικρό ζαβό» τον φωνάζουν τα παιδιά.

Η διαφορετικότητα ενώνει τη Νεφέλη και τον Ίωνα. Την ίδια στιγμή, όμως, γίνεται κόκκινο πανί για όσους αντιλαμβάνονται το διαφορετικό ως βαρετό, γελοίο ή απειλητικό.

Μια κατάδυση στον κόσμο της εφηβικής κατάθλιψης και του συνδρόμου Άσπεργκερ. Ένα βιβλίο που διεισδύει στην ψυχή των νέων αποτυπώνοντας πτυχές του σχολικού εκφοβισμού. Ένα σύγχρονο νεανικό μυθιστόρημα, γλυκό και πικρό συνάμα, όπως είναι άλλωστε και η ίδια η διαδικασία ενηλικίωσης.

Το μπλέ που αγκαλιάζει!

Μια αληθινή ιστορία ξεχωρίζει ανάμεσα στα παραμύθια με θέμα τον αυτισμό.

Το ταξίδι που διανύει η οικογένεια, όταν ο αυτισμός τους χτυπά απροσδόκητα την πόρτα. Μα η αγάπη υφαίνει μαγικά φτερά και ζωγραφίζει λέξεις, απλώνει δρόμους και χτίζει γέφυρες. Μέσα από αυτό το βιβλίο, θα προσπαθήσω να κρατήσω το χέρι της μητέρας, που παίρνει την ίδια διάγνωση για το παιδί της και νιώθει ότι ένιωσα κι εγώ. Θα ήθελα να δώσω το χέρι στους γονείς, που δεν έτυχε να πάρουν τη διάγνωση αυτή και να τους δείξω το δρόμο που βαδίζουμε. Θα ήθελα να δει ο δάσκαλος, τί αισθάνονται τα παιδιά μας στο χώρο του σχολείου. Ποια μαγεία κρύβεται μέσα τους!

• Τι συναισθήματα βιώνει ένας γονέας όταν πρωτοέρχεται αντιμέτωπος με τη διάγνωση;
• Ποιό το ταξίδι της υπέρβασης των προσδοκιών του γονέα για το παιδί του και της αποδοχής των δυσκολιών;
• Ποιά εμπόδια γραφειοκρατικά και ψυχοσυναισθηματικά αντιμετωπίζουν ο γονέας και το παιδί μαζί;
• Πώς αλλάζει η όποια διάγνωση τη δυναμική στις σχέσεις του ζευγαριού και των υπόλοιπων μελών της οικογένειας;
• Ποιές δυσκολίες αντιμετωπίζει η οικογένεια σε σχέση με τον ευρύτερο κοινωνικό …περίγυρο;
• Ποιά η σημασία της σωστής προσέγγισης του γονέα και του παιδιού από το θεραπευτικό πλαίσιο;

Το βιβλίο, το προλογίζει η αναπτυξιακός παιδίατρος Dr Ελένη Καραντανά.

Δεν ντρέπομαι πια

Ο Φώτης ντρέπεται για τον αδελφό του τον Κέκο, γιατί φωνάζει και δε μιλά, περπατά νευρικά και βγάζει περίεργους ήχους, και τα άλλα παιδιά τούς κοιτούν παράξενα όταν περπατούν μαζί στην πλατεία.
Όταν όμως μια μέρα ο Κέκος εξαφανίζεται, ο Φώτης στενοχωριέται και ντρέπεται για όσα ένιωθε για τον αδελφό του, γιατί ο Κέκος ξέρει να κάνει πολλά πράγματα καλύτερα από τον ίδιο και από τους άλλους: να τρέχει γρηγορότερα από όλους, να σκαρφαλώνει εκεί όπου κανένας δεν μπορεί, να έχει μνήμη ελέφαντα…
Έτσι, όταν βρίσκουν τον Κέκο, ο Φώτης νιώθει χαρούμενος, περήφανος και δεν ντρέπεται πια που ο αδελφός του έχει αυτισμό.

Τα κουνέλια και τα μήλα

Ένα «διαφορετικό» παραμύθι εκμάθησης χωροχρονικών εννοιών για παιδιά προσχολικής ηλικίας, προσαρμοσμένο για παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες και αυτισμό.

Το παραμύθι αυτό έρχεται να συμπληρώσει το βιβλίο «Αυτισμός: Το βιβλίο της οικογένειας, 83 δραστηριότητες βήμα – βήμα», ως βοήθημα για την ενότητα «χωροχρόνος».

Ο τρόπος που είναι δομημένο, το κάνει ένα πολύτιμο βοήθημα στην εκπαίδευση παιδιών με διάφορους τύπους μαθησιακών δυσκολιών και αυτισμό, αλλά είναι και κατάλληλο για την εκμάθηση των χωροχρονικών εννοιών από παιδιά προσχολικής ηλικίας.

Πηγή

Στάδια ανάπτυξης στα παιδιά ανα ηλικία

 

πηγη

Αγωνιούν για την ομαλή ανάπτυξή του, χαίρονται για τα επιτεύγματά του αλλά πολλές φορές το συγκρίνουν με άλλα παιδιά. Αν και κάθε παιδί έχει διαφορετικό ρυθμό ανάπτυξης, οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τα λεγόμενα «αναπτυξιακά ορόσημα» για να καθορίσουν αν έχει φυσιολογική ή αναπτυξιακή καθυστέρηση.

«Όταν μιλάμε για την ανάπτυξη του παιδιού, αναφερόμαστε στην ικανότητά του να κάνει όλο και πιο σύνθετα πράγματα καθώς μεγαλώνει. Από τη γέννηση του και μέχρι την ηλικία των 5 ετών εξελίσσονται τα πιο σημαντικά στάδια ανάπτυξής του, τα οποία θα σηματοδοτήσουν τη μετέπειτα εξέλιξη του σε διάφορους τομείς.

Βέβαια, θα πρέπει να τονίσουμε ότι τα αναπτυξιακά στάδια δεν εμφανίζονται σε όλα τα παιδιά με τον ίδιο ρυθμό, όμως οι ηλικίες που αναφέρονται αναλυτικά παρακάτω είναι ενδεικτικές για την κατά μέσο όρο εκδήλωση των αντίστοιχων χαρακτηριστικών», εξηγεί ο Μηνάς Καπετανάκης, MD, PhD c, Παιδίατρος – ειδικός Παιδονευρολόγος, Διδάκτωρ Παιδονευρολογίας στο Πανεπιστήμιο Lund Σουηδίας και μέλος της Παιδονευ-ρολογικής Εταιρείας Σουηδίας.

0 – 1 μηνός

Φέρνει τα χέρια σε μέση γραμμή, δηλαδή κοντά στα μάτια και το στόμαΤα χέρια είναι αρχικά τον περισσότερο χρόνο σφιχτές γροθιές

Γυρίζει το κεφάλι και προς τις δύο πλευρές όταν είναι μπρούμυτα
Το κεφάλι «πέφτει» πίσω όταν ανασηκώνετε το παιδί, η ικανότητα στήριξης της κεφαλής είναι μέτρια

Το αντανακλαστικό του ξαφνιάσματος ή moro. Εκλύεται από έναν ξαφνικό δυ-νατό θόρυβο ή από απότομες κινήσεις, όπως όταν ξεντύνουμε το βρέφος τεντώνε-ται, εκτείνει συμμετρικά τα χέρια και τα πόδια, ανησυχεί ή κλαίει, και αμέσως μετά φέρνει γρήγορα τα χέρια και πόδια στη μέση γραμμή
Αντανακλαστικό και όχι κοινωνικό χαμόγελο
Αισθητηριακή ανάπτυξη (όραση, ακοή, όσφρηση, αφή)

Εστιάζει σε απόσταση ως και περίπου 30 εκατοστά
Τα μάτια κινούνται και συχνά μοιάζει να «αλληθωρίζει»

Προτιμά ασπρόμαυρα σχέδια καθώς η έγχρωμη όραση δεν είναι ακόμα πλήρως α-νεπτυγμένη, αλλά περισσότερο από όλα προτιμά τα πρόσωπα
Προτιμά τις γλυκές μυρωδιές και αναγνωρίζει τη μυρωδιά του μητρικού γάλακτος

2 – 3 μηνών

Ανασηκώνει το κεφάλι και το στήθος όταν βρίσκεται μπρούμυτα
Υποστηρίζει το στήθος με τα χέρια όταν βρίσκεται μπρούμυτα (ανασηκώνεται στους αγκώνες)
Τεντώνει τα πόδια και κλωτσά όταν βρίσκεται ανάσκελα
Ανοιγοκλείνει τις παλάμες. Τον περισσότερο χρόνο οι παλάμες είναι ανοικτές
Φέρνει τα χέρια στο στόμα και σπρώχνει αντικείμενα που κάνουν ήχο
Πιάνει με όλη την παλάμη, πιάνει παιχνίδια με τα δύο χέρια στη μέση γραμμή

Παρατηρεί πρόσωπα, και ακολουθεί κινούμενα αντικείμενα 180ο
Αναγνωρίζει από απόσταση οικεία αντικείμενα και πρόσωπα

4 – 7 μηνών

Ρολλάρει και προς τις δύο κατευθύνσεις (από μπρούμυτα ανάσκελα και αντίστρο-φα)
Κάθεται, δηλαδή έρχεται στην εδραία θέση, αρχικά με υποστήριξη και ύστερα χωρίς

Στηρίζει μέρος του βάρους του στα πόδια
Προσεγγίζει αντικείμενα με το ένα χέρι

Μεταφέρει αντικείμενα από το ένα χέρι στο άλλο
Κρατά αντικείμενα με ολόκληρο το χέρι

Μπορεί να παρακολουθεί κινούμενα αντικείμενα
Γυρίζει στο άκουσμα του ονόματός του

«Θα πρέπει, όμως, να επικοινωνήσετε με τον παιδίατρό σας στην περίπτωση που το παιδί μοιάζει σφιγμένο, με συσπασμένους μύες ή πολύ χαλαρό, δεν μπορεί να κρατή-σει το κεφάλι του ή τον κορμό του στην εδραία θέση, απλώνει μόνο το ένα χέρι, δεν θέλει να το αγκαλιάζετε, δεν δείχνει τρυφερότητα, δεν χαίρεται όταν βρίσκεται με άλλους ανθρώπους, το ένα ή και τα δύο μάτια κινούνται προς τα έξω, έχει ευαισθησία στο φως, δεν ανταποκρίνεται σε ήχους, δεν φέρνει αντικείμενα στο στόμα, δεν γυρίζει από μπρούμυτα ανάσκελα ή το ανάποδο στους 5 μήνες, δεν χαμογελά αυθόρμητα στους 5 μήνες, δεν γελά στους 6 μήνες, δεν προσπαθεί να φτάσει αντικείμενα στους 7 μήνες, δεν παρακολουθεί με το βλέμμα αντικείμενα και προς τις δύο κατευθύνσεις στους 7 μήνες, δεν προσπαθεί να τραβήξει την προσοχή σας ή αν δεν “μπαμπαλίζει” στους 8 μήνες», σημειώνει ο Παιδίατρος – ειδικός Παιδονευρολόγος.

8 – 12 μηνών

Έρχεται και παραμένει σε καθιστή θέση χωρίς βοήθεια

Μπουσουλάει πάνω στην κοιλιά του, έρπει
Στέκεται όρθιο κρατώντας έπιπλα

Περπατάει κρατώντας έπιπλα κατά μήκος
Στέκεται στιγμιαία χωρίς να κρατιέται από πουθενά

Εξερευνά τα αντικείμενα με πολλούς διαφορετικούς τρόπους
Μιμείται χειρονομίες

Θα πρέπει να συμβουλευθείτε τον παιδίατρο αν δεν μπουσουλάει στους 12 μήνες, «σέρνει» τη μια μεριά του σώματός του όταν μπουσουλάει για περισσότερο από 1 μή-να, δεν στέκεται χωρίς βοήθεια, δεν ψάχνει αντικείμενα που κρύβονται μπροστά του, δεν δείχνει σε εικόνες και αντικείμενα, δεν χρησιμοποιεί λέξεις όπως «μαμά» και «μπαμπά», δεν ακούει στο όνομά του ή δεν χρησιμοποιεί χειρονομίες ή νοήματα.

1 – 2 ετών

Περπατά ανεξάρτητα, και όσο πλησιάζει τα 2 έτη, τρέχει
Μεταφέρει ογκώδη ή πολλά παιχνίδια
Μπορεί να σταθεί στις μύτες των ποδιών

Κλωτσά μπάλα
Σκαρφαλώνει και κατεβαίνει από τα έπιπλα χωρίς βοήθεια
Ανεβαίνει και κατεβαίνει σκάλες κρατώντας την κουπαστή ή το χέρι σας

Δείχνει αντικείμενα όταν τα ονομάζετε
Μιμείται συμπεριφορές ενηλίκων και άλλων παιδιών

Αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως ξεχωριστό πρόσωπο από τους άλλους
Χαίρεται όλο και περισσότερο την παρουσία των άλλων παιδιών

«Θα πρέπει να ανησυχήσετε αν το παιδί δεν μπορεί να περπατήσει στους 18 μήνες ή αν περπατά αποκλειστικά στις μύτες ή δεν περπατά στο φυσιολογικό μοτίβο μετά από μερικούς μήνες περπατήματος. Επίσης, αν δεν μπορεί να ακολουθήσει απλές οδηγίες στους 24 μήνες, δεν μπορεί να σπρώξει ένα τροχήλατο παιχνίδι στους 24 μήνες, δεν γνωρίζει τη χρήση κοινών αντικειμένων του νοικοκυριού στους 15 μήνες, δεν μιλά με προτάσεις των δύο λέξεων στους 24 μήνες ή δεν μιμείται πράξεις ή λέξεις», συμβου-λεύει ο Δρ. Μηνάς Καπετανάκης.

3 – 4 ετών

Πηδά και στέκεται στο ένα πόδι για 5 δευτερόλεπτα
Ανεβοκατεβαίνει σκάλες χωρίς υποστήριξη

Κλωτσά μπάλα σε ευθεία
Πετά μπάλα πάνω από το κεφάλι

Μπορεί να πιάσει μια μπάλα που κάνει γκελ

Χρησιμοποιεί ψαλίδι

Ζωγραφίζει κύκλους και τετράγωνα
Αντιγράφει ορισμένα κεφαλαία γράμματα

Χρησιμοποιεί σταθερά κάποιους γραμματικούς κανόνες
Μιλά με προτάσεις των 5-6 λέξεων

Αντιλαμβάνεται την έννοια του μετρήματος και ίσως να μπορεί να μετρήσει λίγο
Ενδιαφέρεται για νέες εμπειρίες

Συνεργάζεται με τα άλλα παιδιά
Παίζει «μαμά και μπαμπάς»
Ντύνεται και ξεντύνεται με ελάχιστη βοήθεια

Αν ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Καπετανάκη, το παιδί δεν μπορεί να κάνει κάτι από τα προαναφερόμενα ή αν αγνοεί τα άλλα παιδιά και δεν απαντά όταν του μιλάτε, αντιστέ-κεται στο ντύσιμο, τον ύπνο και την τουαλέτα, δεν έχει κανέναν αυτοέλεγχο όταν θυμώνει, δεν χρησιμοποιεί προτάσεις με 4 λέξεις και πάνω ή το «εγώ» και το «εσύ» σωστά, τότε θα πρέπει θα πρέπει να ζητήσετε τη βοήθεια ειδικού.

4 – 5 ετών

Στέκεται στο ένα πόδι για 10 δευτερόλεπτα
Πηδά και κάνει κουτσό

Κάνει κούνια και σκαρφαλώνει
Γράφει μερικά γράμματα

Ντύνεται και ξεντύνεται χωρίς βοήθεια
Χρησιμοποιεί πιρούνι, κουτάλι

Θυμάται μέρος μιας ιστορίας. Μιλά με προτάσεις με περισσότερες των 5 λέξεων
Χρησιμοποιεί τον μέλλοντα. Λέει όνομα και διεύθυνση

Μπορεί να καταμετρήσει 10 ή περισσότερα πράγματα
Δείχνει ανεξαρτησία

 Πηγη

Ο ρόλος της Ελληνικής Νοηµατική Γλώσσας στον Αυτισμό.

πηγη

Ο ρόλος της Ελληνικής Νοηµατική Γλώσσας στον Αυτισμό.

Ως Αυτισμό θα ορίζαμε την αναπτυξιακή δυσκολία που συνδυάζεται από αρκετές δυσκολίες στα συναισθήματα, στην σκέψη, στις κοινωνικές σχέσεις, στην επικοινωνία και στη φαντασία.
Υπάρχουν τριών μορφών αυτισμού ήπιας, μέτριας, βαριάς. Πολλά παιδιά με αυτισμό παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου ή ακόμη μπορεί να υπάρχει και η παντελής έλλειψη του ανάλογα με τη σοβαρότητα και το βαθμό της διαταραχής . Σε περιπτώσεις που αναπτύσσεται λόγος ιδιαίτερα υπάρχει ιδιόμορφη χρήση του λόγου όπως για παράδειγμα ηχολαλία. Αρκετές φορές οι λέξεις που εκφέρουν τα παιδιά με αυτισμό δεν έχουν αληθινό νόημα.
Γνωρίζουμε όλοι πως η χρήση της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας χρησιμοποιείται από τους κωφούς σε διάφορα περιβάλλοντα  (π.χ. κοινότητα κωφών). Είναι απολύτως αποτελεσματική στην επικοινωνία. Δεν χρησιμοποιούνται μόνο οι χειρομορφές και ο λόγος κατά την χρήση της (σε ορισμένες περιπτώσεις) αλλά και η βλεμματική επαφή. Θα λέγαμε πως η ΕΝΓ θεωρείται εύκολη στην εκμάθηση της.

πηγη

Όπως είπα και παραπάνω τα παιδιά με αυτισμό παρουσιάζουν καθυστέρηση του λόγου ή και παντελής έλλειψη του. Θεωρώ πως η ΕΝΓ σε αυτές τις περιπτώσεις είναι απολύτως βοηθητική αλλά είναι και ένας εναλλακτικός τρόπος επικοινωνίας με τον εκπαιδευτικό και με τους γονείς.
Πιστεύω πως η ΕΝΓ θα βοηθήσει στα παιδιά με αυτισμό να κατακτήσουν την επικοινωνία έστω και αν αυτή θα είναι σε μικρό βαθμό. Επιπλέον, να μπορούν να αναπτύξουν σε καλό βαθμό την βλεμματική επαφή τους. Μπορεί η ΕΝΓ να συνοδεύεται και από αισθήματα κατά την χρήση της π.χ. (θλιμμένη έκφραση προσώπου). Όμως τα παιδιά με αυτισμό δεν είναι απαραίτητο να κατακτήσουν σε αρκετά μεγάλο βαθμό τα συναισθήματα αυτά μιας και δυσκολεύονται στην αναγνώριση των συναισθημάτων. Παρά ταύτα μπορεί τα παιδιά με την  χρήση της ΕΝΓ να κατακτήσουν σταδιακά την αναγνώριση των συναισθημάτων έστω και αν δε το καταφέρουν σε μεγάλο βαθμό.
Ο ρόλος της ΕΝΓ στην ανάπτυξη του λεξιλογίου από το παιδί με αυτισμό είναι καθοριστικός. Για παράδειγμα ένα παιδί που έχει βαριάς μορφής αυτισμό και δεν έχει καθόλου λόγο θα χρησιμοποιήσουμε εικόνες, προφορικό λόγο, συλλαβισμό και χειρομορφή. Τα άτομα με αυτισμό έχουν καλή μνήμη και θυμούνται περισσότερο με εικόνες παρά με λέξεις. Άρα η χρήση της ΕΝΓ θα τους βοηθήσει να αναπτύξουν δεξιότητες επικοινωνίας και να αναπτύξουν σε όσο βαθμό μπορούν το λεξιλόγιο τους.
Σε τελική ανάλυση ο ρόλος της ΕΝΓ στη διδασκαλία παιδιών με αυτισμό κρίνεται σωστός και χρήσιμος διότι προάγει την βελτίωση  της επικοινωνίας, της βλεμματικής επαφής, του λεξιλογίου και σε αρκετό βαθμό στην ανάπτυξη των τεσσάρων βασικών συναισθημάτων.

Πηγη

Η Δραματοποίηση του παραμυθιού του Εγωιστή Γίγαντα σε παιδιά με Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές στο φάσμα του αυτισμού

πηγη

Πρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης Παιδαγωγικής  και Εκπαίδευσης , 5ο Πανελλήνιο συνέδριο με θέμα : Μαθαίνω πως να μαθαίνω.

Η Δραματοποίηση του παραμυθιού του Εγωιστή γίγαντα σε παιδιά με διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές στο φάσμα του αυτισμού.

πηγη

Για να μπορέστε να δείτε το υλικό πατήστε εδώ

Η χρήση του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος ενός παιδιού με αυτισμό ως τρόπος εκμάθησης γνωστικών δεξιοτήτων

πηγη

Η χρήση του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος ενός παιδιού με αυτισμό ως τρόπος
εκμάθησης γνωστικών δεξιοτήτων

Κούτρας Σ., Βογινδρούκας Ι.
Ανακοινώθηκε στο: 10ο Συνέδριο Πανελληνίου Συλλόγου Λογοπεδικών, Μάιος 2005,
Θεσσαλονίκη

Η ακαμψία της σκέψης είναι ένα από τα τρία διαγνωστικά κριτήρια που συναντούνται
στην αυτιστική διαταραχή. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα της δυσκολίας αυτής είναι
τα εξής:

•Αντίσταση στην αλλαγή (αν και όχι στην καινοτομία) που συμπεριλαμβάνει δυσκολία
στην κατάκτηση νέων πληροφοριών.
•Έμμονες ιδέες και ενασχολήσεις που συμπεριλαμβάνουν: εμμονές με συγκεκριμένες
φόρμες, σχήματα, γράμματα, αριθμούς κ.α τα οποία αποκλείουν το νόημα και χαρακτηρίζονται από σταθερότητα.
•Τελετουργικές συμπεριφορές.
•Ηχολαλία και κατά συνέπεια αντιστροφή αντωνυμιών και ρηματικών καταλήξεων.
•Στερεοτυπικές δραστηριότητες που αντικαθιστούν το παιχνίδι.
•Φτωχή μίμηση μοντέλων πράξεων.
•Φτωχή περιστασιακή μάθηση.
•Ελάχιστο συμβολικό παιχνίδι.

Σύμφωνα με τους Jordan & Powell (1995a) η άκαμπτη, κυριολεκτική και μη
ευέλικτη σκέψη των ατόμων με αυτισμό είναι αποτέλεσμα δυσλειτουργίας της
αλληλεπίδρασης τεσσάρων βασικών παραγόντων: της πρόσληψης των ερεθισμάτων,
της κατηγοριοποίησης-επεξεργασίας τους, της αποθήκευσής τους και της ανάκλησής
τους υπό μορφή πληροφοριών.
Αποτέλεσμα των παραπάνω δυσκολιών, είναι η αδυναμία εξαγωγής του νοήματος
από τις προσλαμβανόμενες περιστάσεις και ιδιαίτερα από αυτές που σχετίζονται με
την κοινωνικότητα (Frith 1989). Τα άτομα με αυτισμό μπορούν να αλληλεπιδρούν με
τους άλλους ανθρώπους και τα αντικείμενα σε ένα πρώτο επίπεδο το οποίο αφορά τα
αισθητηριακά ερεθίσματα. Όμως, επειδή δεν προσλαμβάνουν το ευρύτερο κοινωνικό
και γνωστικό μήνυμα των βιωμένων καταστάσεων, έχουν χαμηλή ικανότητα να
αλλάξουν τις ρουτίνες και τις συμπεριφορές. Γι’ αυτό προσπαθούν να κρατήσουν
τη ζωή τους προβλέψιμη εμμένοντας στα ίδια. Αποτέλεσμα αυτής της ανάγκης
είναι η ανάπτυξη εμμονών, η εμφάνιση άσχημων συμπεριφορών στις αλλαγές και οι
στερεοτυπικές δραστηριότητες.
Το φάσμα των εμμονών διαφέρει από άτομο σε άτομο και μπορεί να αφορά, για
παράδειγμα, τη συλλογή κάποιων συγκεκριμένων ασήμαντων αντικειμένων ή την
εμμονή σε ιδιαίτερες φόρμες ή μοντέλα, όπως τεμνόμενες γραμμές ή σπιράλ (Jordan
1996). Εκείνα τα άτομα με αυτισμό που αναπτύσσουν προφορική ομιλία μπορεί να
συμπεριλαμβάνουν στις εμμονές τους και τον προφορικό λόγο, μιλώντας συνέχεια
για το ίδιο πράγμα ή κάνοντας συνεχώς στερεότυπες ερωτήσεις στους άλλους. Στις
στερεοτυπικές και επαναληπτικές δραστηριότητες συμπεριλαμβάνονται οι στάσεις
των δακτύλων του χεριού, το ανεβοκατέβασμα των χεριών, οι κινήσεις του σώματος
και η παράξενη χρήση αντικειμένων και παιχνιδιών. Η Newson (1979a) υποστηρίζει
ότι αυτές οι στερεοτυπικές συμπεριφορές μπορεί να παρατηρηθούν στα περισσότερα
παιδιά με αυτισμό ανεξάρτητα από το νοητικό τους δυναμικό, ενώ ο Rutter (1978)
αντίθετα θεωρεί ότι συναντώνται περισσότερο σε παιδιά με χαμηλό νοητικό
δυναμικό. Σύμφωνα με τη Wing (1996, 2000) οι στερεοτυπίες είναι περισσότερο
εμφανείς όταν το παιδί με αυτισμό είναι σε έξαρση ή όταν βλέπει κάτι το οποίο το
ενδιαφέρει, ενώ η Newson (1979) τις ταυτίζει με την εμφάνιση του παιχνιδιού στα
φυσιολογικά αναπτυσσόμενα παιδιά, υποστηρίζοντας ότι αυτό είναι το μόνο είδος
παιχνιδιού που μπορούν να αναπτύξουν, εξαιτίας των γνωστικών τους δυσκολιών, για
να απασχολήσουν τους εαυτούς τους.

πηγη

Ο Μ. προσήλθε σε ηλικία 4,5 ετών. Η διάγνωση του ήταν σοβαρός αυτισμός
σύμφωνα με το CARS και η αναπτυξιακή του ηλικία σύμφωνα με το PEP-R και το
Symbolic Play Test ήταν περίπου στους 12 μήνες. Η εικόνα του Μ. ήταν η εξής:
•Εμμονές στην ομοιομορφία
•Φτωχή ανάπτυξη του λόγου
•Ελλιπής βλεμματική επαφή
•Αδιάκοπη μετακίνηση στο χώρο
•Ελλιπής γνώση των κοινωνικών συμβάσεων στο χώρο
•Εξερευνούσε το χώρο και επεδείκνυε έντονη περιέργεια για τα αντικείμενα.
•Δεν αναζητούσε τους γονείς του.
•Αντιδρούσε σε διαφορετικό τόνο φωνής.
•Δεν χρησιμοποιούσε κατάλληλα λειτουργικά τα αντικείμενα
•Εμμονές με σημαίες κρατών, σήματα και νομίσματα
•Διάβαζε και αντέγραφε λέξεις που ήταν τυπωμένες σε ταμπέλες.

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ
•Επικοινωνούσε κινητικά
•Η πρωτοβουλία του για αλληλεπίδραση ήταν περιορισμένη
•Τραβούσε την προσοχή όταν υπήρχε ισχυρός ενισχυτής
•Αντιδρούσε στο όνομα του μόνο όταν κάτι τον ενδιαφέρει.
•Δεν εκτελούσε απλές εντολές
•Αναγνώριζε και ονόμαζε κάποια αντικείμενα καθημερινής χρήσης.
•Η μίμηση του ήταν αρκετά περιορισμένη.
•Δεν είχε δεξιότητες εναλλαγής σειράς
•Δεν ταύτιζε εικόνες αντικείμενα και σχήματα.
•Δεν αναγνώριζε και δεν ονόμαζε χρώματα, σχήματα και μεγέθη.
•Δεν κατανοούσε τοπικά επιρρήματα.
•Δεν είχε δεξιότητες κατηγοριοποίησης

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
ΣΤΟΧΟΙ

• Ανάπτυξη κοινωνικότητας – συνεργασίας.
• Ανάπτυξη κοινωνικών συμβάσεων.
• Ανάπτυξη επικοινωνιακών ικανοτήτων.
• Δεκτικότητα στις αλλαγές.
• Διεύρυνση ενδιαφερόντων.
• Ανάπτυξη των λεκτικών δεξιοτήτων.
• Ανάπτυξη αντιληπτικής ικανότητας.
• Βελτίωση μνήμης και προσοχής.
• Τροποποίηση – βελτίωση συμπεριφορών.
• Προώθηση της ανεξάρτητης μάθησης.

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
• Η παρέμβαση είναι εξατομικευμένη, δύο φορές την εβδομάδα και η διάρκειά
της είναι 45 λεπτά
• Η κάθε συνεδρία είναι χωρισμένη σε τρεις ενότητες:
α) επίτευξη στόχων επικοινωνίας – συνεργασίας παιδιού θεραπευτή.
β) διεύρυνση των ενδιαφερόντων του
γ) αύξηση των γνωστικών – αντιληπτικών του δεξιοτήτων.
•Για τους παραπάνω στόχους πραγματοποιούνται
εργασίες – κατασκευές που περικλείουν τις εμμονές του Μ. έτσι ώστε αυτές
να τον κινητοποιούν
•Στην αρχή της κάθε συνεδρίας παρουσιάζεται στον Μ. με οπτικό τρόπο το
πρόγραμμα της συνεδρίας.
•Ο Μ. επιβραβεύεται για κάθε δραστηριότητα που ολοκληρώνει.
Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών δίνεται χρόνος για χαλάρωση –
παιχνίδι.
•Όλο το θεραπευτικό πρόγραμμα του Μ στηρίχθηκε στο ενδιαφέρον
του για τις σημαίες. Οι σημαίες χρησιμοποιήθηκαν για να αναπτυχθούν
δεξιότητες κατηγοριοποίησης, ταύτισης, κατανόησης χρωμάτων –σχημάτων
- μεγεθών, ονομασίας χρωμάτων-σχημάτων-μεγεθών, ολοκλήρωσης
δραστηριοτήτων, αρίθμησης, αναγνώρισης και λειτουργικής χρήσης γραπτών
λέξεων και ως τρόπος διεύρυνσης των ενδιαφερόντων και των μαθησιακών
δεξιοτήτων. Ταυτίστηκαν οι σημαίες με τις χώρες στο χάρτη της Ευρώπης,
αναγνωρίστηκαν τα σύνορα της κάθε χώρας, ταυτίστηκαν τα ονόματα των
χωρών με τις χώρες, έγινε εκμάθηση των πρωτευουσών της κάθε χώρας,
χρησιμοποιήθηκε οπτικοακουστικό υλικό για τις πρωτεύουσες των χωρών,
ταυτίστηκαν εθνικά φαγητά με κάθε χώρα, αναλύθηκε ο τρόπο παρασκευής
του κάθε φαγητού, έγιναν λίστες για το σούπερ-μάρκετ για τα υλικά κάθε
φαγητού, προετοιμάστηκαν συνταγές μαγειρικής, εκτελέστηκαν κάποιες
συνταγές μαγειρικής στο σπίτι.

πηγη

ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ
• Επικοινωνία με τον θεραπευτή σε εβδομαδιαία βάση.
• Πραγματοποίηση συνεδριών μαζί με τους γονείς
• Γνωστοποίηση και ανάλυση των στόχων του θεραπευτικού προγράμματος.
• Προώθηση της υλοποίησης του θεραπευτικού προγράμματος στο σπίτι.
• Μεταφορά του ίδιου θεραπευτικού υλικού στο σπίτι.
• Ενίσχυση του πνεύματος συνεργασίας για την αντιμετώπιση τυχόν
προβλημάτων που παρουσιάζονται σε καθημερινή βάση στο σπίτι
 
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ Μ. ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ
• Έγινε πιο συνεργάσιμος και αυξήθηκε η διάρκεια της προσοχής του και η
συνεργασία με τον θεραπευτή.
• Λαμβάνει πρωτοβουλία για αλληλεπίδραση με το άτομο που βρίσκεται κοντά
του.
• Αναγνωρίζει και ονομάζει χρώματα σχήματα και μεγέθη
• Αναγνωρίζει και ονομάζει γράμματα και αριθμούς.
• Μπορεί και εκτελεί έως και διπλές εντολές.
• Κατηγοριοποιεί μέχρι και τέσσερα είδη.
• Ταυτίζει τις σημαίες κρατών με τα αντίστοιχα κράτη.
• Αυξήθηκε το ενεργό του λεξιλόγιο το οποίο περικλείει αρκετά αντικείμενα
της καθημερινότητας του.
Διαβάστε περισσότερα

Πηγη

Αυτισμός: Δυσκολία στην επικοινωνία - στρατηγικές ανάπτυξης δεξιοτήτων επικοινωνίας.

πηγη

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που ανησυχεί πολύ τους γονείς είναι η δυσκολίες που μπορεί να έχει ένα παιδί στην επικοινωνία και τον λόγο.

Αυτός είναι πολλές φορές ο λόγος για τον οποίο απευθύνονται στους ειδικούς.

Στις περιπτώσεις των παιδιών με αυτισμό η προσοχή των  επαγγελματιών, ως επί το πλείστον, επικεντρώνεται στην δυσκολία κατανόησης και στην ιδιόρρυθμη μορφή ομιλίας, παραβλέποντας ή αγνοώντας την σχέση αυτού του προβλήματος με τις άλλες μειονεξίες – διαταραχές.

Ο λόγος ενέχει ένα μεγάλο αριθμό ικανοτήτων όπως :

α) η πραγματολογία – η ικανότητα να χρησιμοποιούμε το λόγο για τον σκοπό της επικοινωνίας,

β) η σημασιολογία – η ικανότητα που μας επιτρέπει να κατανοούμε και να σχηματίζουμε ένα νόημα,

γ) η φωνολογία – η ικανότητα που μας επιτρέπει να χειριζόμαστε τους ήχους της γλώσσας,

δ) το συντακτικό – η ικανότητα να χειριζόμαστε τους κανόνες γραμματικής.

Η ανάπτυξη της επικοινωνίας στα παιδιά με αυτισμό ακολουθεί την ίδια πορεία με την ανάπτυξη των παιδιών, που αναπτύσσονται χωρίς προβλήματα, αλλά εμποδίζεται στα διάφορα αναπτυξιακά στάδια από τον βαθμό της διαταραχής του αυτισμού και από την νοητική ικανότητα τους.

πηγη

Οι τομείς του λόγου, οι οποίοι επηρεάζονται από την διαταραχή ιδιαίτερα, τόσο στη κατανόηση όσο και την έκφραση είναι αυτοί που σχετίζονται με :

      -          τα παραλεκτικά στοιχεία του λόγου, δηλαδή με την προσωδία του  (χροιά φωνής, ένταση, δύναμη, επιτονισμός),

-          τα μη λεκτικά του στοιχεία (στάση σώματος, απόσταση, εκφράσεις προσώπου κλπ),

-          τον πραγματολογικό χαρακτήρα του λόγου, δηλαδή με τη χρήση του στην καθημερινή επικοινωνιακή πρακτική.

Για την διάγνωση, τη διαφορική διάγνωση και αξιολόγηση των διαταραχών οι λογοπεδικοί χρησιμοποιούν ειδικά διαγνωστικά, αξιολογητικά εργαλεία.
Η έγκυρη και ολοκληρωμένη  διάγνωση, αξιολόγηση καθορίζει την στρατηγική της θεραπευτικής – εκπαιδευτικής παρέμβασης.

πηγη

Ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των παιδιών με αυτισμό στο λόγο,  την ομιλία, την επικοινωνία.

Τα «φυσιολογικά» παιδιά κατορθώνουν να κατακτήσουν τη γλώσσα που ομιλείται γύρω τους εύκολα διότι συνδέουν τις νέες λέξεις με τα «σχετικά» θέματα και τον κατάλληλο χρόνο. Αντιθέτως τα παιδιά με αυτισμό συναντούν δυσκολίες σ΄ αυτό.

Υπάρχουν πολλά παιδία με αυτισμό που δεν μιλούν. Αυτά τα παιδιά παρουσιάζουν ή όχι σημασιολογικές, πραγματολογικές, συντακτικές, φωνολογικές διαταραχές ;

Σίγουρα είναι πολύ δύσκολο να εκτιμηθεί η γλωσσική τους ικανότητα , συμβαίνει όμως, όλως τυχαία να ανακαλύπτονται σ΄ αυτά,  μερικές φορές, εκπληκτικές γλωσσικές ικανότητες.

Υπάρχουν παιδιά με αυτισμό, που δεν τα έχουμε ακούσει να μιλάνε ποτέ και κάποια στιγμή, σε ανύποπτο χρόνο, προφέρουν ολόκληρες φράσεις.

Αρκετά παιδιά συνεχώς ηχολαλούν, όμως σπανίως λένε κάτι από μόνα τους.

Κάποια παιδιά δεν είχαν χρησιμοποιήσει ποτέ στο παρελθόν τον λόγο, όταν όμως τους δόθηκε η ευκαιρία να χρησιμοποιήσουν εναλλακτικούς τρόπους επικοινωνίας, αποδείχτηκαν ικανότατα στην επικοινωνία.

Ακόμη και σε παιδιά με αυτισμό, τα οποία έχουν πολύ καλές ή ικανοποιητικές γραμματικές, συντακτικές ικανότητες, μπορεί να παρουσιαστούν  χαρακτηριστικές γλωσσικές ιδιορρυθμίες, οι οποίες είναι :

-          η ηχολαλία

-          ο λεγόμενος «μεταφορικός λόγος»

-          η αντιστροφή των αντωνυμιών ‘’εγώ’’ και ‘’εσύ’’.

Τα παιδιά με αυτισμό, που έχουν χαμηλό νοητικό δυναμικό, όπως και αυτά με νοητική καθυστέρηση, παρουσιάζουν συχνά επιβράδυνση της ανάπτυξης της ομιλίας και των γλωσσικών ικανοτήτων. Αυτό είναι αναμενόμενο. Εκείνο που δεν είναι αναμενόμενο είναι ότι ένα ποσοστό αυτών των παιδιών με αυτισμό μαθαίνουν να διαβάζουν σε ικανοποιητικό βαθμό. Ορισμένα μπορούν να διαβάζουν χωρίς λάθη και μπορούν να συμπληρώσουν ατελείς προτάσεις με τη σωστή γραμματική τους μορφή.

Αντιθέτως πολλά παιδιά με αυτισμό, τα οποία είναι ικανότατα και έχουν υψηλό δείκτη νοημοσύνης, όταν υποβάλλονται σε κάποιες δοκιμασίες (τέστ) αποτυγχάνουν παταγωδώς, συγκριτικά με τα ‘’φυσιολογικά’’ παιδιά, στο να μαντέψουν τη λέξη που λείπει από μια φράση, από  μια ιστορία  ή να εντοπίσουν όσες λέξεις χωρίς νόημα παρεμβάλαμε.

Η διαταραχή της επικοινωνίας στον αυτισμό είναι εμφανής αλλά ταυτόχρονα και αδιόρατη.

Αν δεχτούμε ότι υπάρχουν δύο είδη επικοινωνίας :

α) «η πλήρως ηθελημένη επικοινωνία», δηλαδή αυτή που συνδέει τις πληροφορίες με νοητικές, ψυχοσυναισθηματικές  καταστάσεις, επεξεργάζεται και αξιολογεί τις μεταβιβαζόμενες πληροφορίες και β) η μεταβίβαση στοιχειωδών μηνυμάτων, θα διαπιστώσουμε ότι η επικοινωνιακή ανεπάρκεια συνήθως υπάρχει και στα δύο είδη, όμως παρουσιάζει τα σημαντικότερα ελλείμματα στο πρώτο.

Στη πιστή μεταβίβαση πληροφοριών πολλά άτομα με αυτισμό τα καταφέρνουν περίφημα, όμως στη καθημερινή επικοινωνία αυτό που έχει σημασία είναι η ουσία του μηνύματος και όχι το ίδιο το μήνυμα. Όταν επικοινωνούμε με κάποιον ή κάποιους γνωρίζουμε ότι τα μηνύματα δεν εμπεριέχουν μόνο τη σημασία που κυριολεκτικά μεταφέρουν αλλά συνήθως και κάτι περισσότερο. Αυτό είναι ένα από τα αδύναμα σημεία των ατόμων με αυτισμό, όπως επίσης και το ότι με δυσκολία γίνονται κύριοι του πλήθους των εργαλείων, που επιτρέπουν στην επικοινωνία ν΄ αναπτυχθεί σε εξαιρετικά ‘’εκλεπτυσμένο’’ επίπεδο.

Τα άτομα με αυτισμό συχνά παραμένουν υπερβολικά προσκολλημένα στον κυριολεκτικό τρόπο έκφρασης.

Έχει διαπιστωθεί ότι τα παιδιά με αυτισμό δεν μπορούν εύκολα να κατανοήσουν τον ‘’χιουμορίστικο’’ λόγο.

Μερικές φορές τα σχόλια τους είναι ακατάλληλα για την περίσταση ή διατυπώνονται με ακατάλληλο τρόπο.

 Το παράλογο βέβαια της υπόθεσης είναι ότι η απλοικότητα και η απέριττη φυσικότητα ορισμένων ατόμων με αυτισμό εκλαμβάνεται ενίοτε ως σοφία ή ανώτερη ΄΄πνευματική΄΄ ικανότητα. Στην περίπτωση αυτή η ΄΄αυτιστική κυριολεκτικότητα΄΄ λειτουργεί σαν καθρέπτης γι αυτούς που ΄΄αποδίδουν προθέσεις΄΄ αδιάκριτα και που βλέπουν σε κάθε μήνυμα ακριβώς εκείνο που αναζητούν.

Η αντιμετώπιση των διαταραχών επικοινωνίας και λόγου

Η αντιμετώπιση των διαταραχών γίνεται από τους λογοπεδικούς  σε συνεργασία με τα υπόλοιπα μέλη μιας θεραπευτικής ομάδας, τους δασκάλους, τους γονείς και γενικώς όποιον εμπλέκεται στην υλοποίηση του εξατομικευμένου εκπαιδευτικού προγράμματος του παιδιού ή αλληλεπιδρά κοινωνικά με το παιδί.

Την ανάπτυξη και βελτίωση της  επικοινωνιακής ικανότητας βοηθά και η εκπαιδευτική προσέγγιση της δομημένης διδασκαλίας. Πιο συγκεκριμένα βοηθά :

α) στο πρώτο επίπεδο της πραγματολογίας, δηλαδή στην αντίληψη του περιβάλλοντος,

β) στην αντίληψη των απαιτήσεων που έχει το περιβάλλον από το παιδί, μέσω της δόμησης της καθημερινότητας, της δόμησης των εργασιών, και την οπτική πληροφόρηση,

γ) στη μείωση των ακατάλληλων συμπεριφορών που εκδηλώνονται για επικοινωνιακούς λόγους και την προώθηση της ανεξαρτησίας.

Για τη διευκόλυνση της επικοινωνίας υπάρχουν εναλλακτικά συστήματα επικοινωνίας.

Μορφές υποστηρικτικής – εναλλακτικής επικοινωνίας

α) Εναλλακτικές μορφές

      -          διευκόλυνση επικοινωνίας

-          νοηματική γλώσσα

-          πολυαισθητηριακή επικοινωνία

-          ολική επικοινωνία

-          Bliss

-          συστήματα νοηματικής ( Rebus, Piaget Gorman)

-          γλωσσικό πρόγραμμα MAKATON

-          PECS , Σύστημα Επικοινωνίας μέσω της Ανταλλαγής Εικόνων.

β) Υποστηρικτικές μορφές

-         υποστηρικτική επικοινωνία με τη χρήση όλων των παραπάνω συστημάτων, τα οποία υποστηρίζουν τη βασική μορφή επικοινωνίας,

-         υποστηριζόμενη προφορική επικοινωνία.

 Επίλογος

Τη σύντομη αυτή αναφορά στο θέμα της επικοινωνίας θα κλείσω με ένα άψογο δείγμα γραφής, χωρίς καμιά ένδειξη σημασιολογικής μειονεξίας, ενός ικανότατου ατόμου με αυτισμό, της Temple Grandin.

« Είμαι επιτυχημένη στη δουλειά μου. Ταξιδεύω παντού στις Η.Π.Α., την Ευρώπη, τον Καναδά και την Αυστραλία σχεδιάζοντας εγκαταστάσεις για την οικονομικότερη και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση και διαχείριση του ζωικού δυναμικού σε αγροκτήματα και εργοστάσια παραγωγής κρέατος. Οι εμπειρίες μου με έχουν κάνει να αισθάνομαι κατανόηση για τα ζώα που περνούν από τις εγκαταστάσεις αυτές και με βοηθούν στον καλύτερο σχεδιασμό του απαραίτητου εξοπλισμού. Π.χ. οι διάδρομοι και οι φράχτες, που σχεδιάζω είναι στρογγυλοί. Η αιτία γι  αυτό είναι ότι τα βοοειδή ακολουθούν ευκολότερα μια καμπύλη διαδρομή. Υπάρχουν δύο λόγοι γι αυτό : πρώτον τα βοοειδή δεν μπορούν να δουν το άλλο άκρο της διαδρομής και φοβούνται, δεύτερον η καμπυλωτή διάταξη εκμεταλεύεται τη φυσική κυκλική συμπεριφορά των ζώων.

Ο κανόνας είναι να ακολουθείς τη συμπεριφορά των ζώων και όχι να πηγαίνεις εναντίον τους. Νομίζω η ίδια αρχή ισχύει και για τα αυτιστικά παιδιά – να πηγαίνεις μαζί τους και όχι εναντίον τους».    

   Στέργιος Νότας

 

Βιβλιογραφία

S. Baron – Coen (1988), “ Social and pragmatic deficits in autism : cognitive or affective?”, Journal of Autism and Developmental Disorders,18, pp379-402.

Γ. Βογινδρούκας, (2002), ΄΄Διαταραχές Επικοινωνίας – Αυτισμός΄΄, ανεκδ.

U. Frith (1994) “ Αυτισμός ‘’, Ελληνικά Γράμματα

U. Frith (editor) (1991) “ Autism and Asperger Syndrome “, Cambridge University Press

T. Grandin, M. Scariano. (1995), ΄΄Διάγνωση: Αυτισμός΄΄, Ελληνικά Γράμματα.

R. Paul (1987) “ Communication “ in D.J. Donnellan and R. Paul (eds), Handbook of Autism and Pervasive Developmental Disorders, New York : Wiley

E. Shopler and G. Mesibov (eds) (1985) “ Communication Problems in Autism”, New York Plenum Press.    

Πηγη